Fındıkta Rekolteyi Vuran Don ve Kokarca Zararlısı, Fiyat ve İhracat Gelirinde Rekor Beklentisi Doğurdu

Türkiye'nin en stratejik tarımsal ihraç ürünlerinden biri olan fındık, 2025 mahsul dönemine zorlu koşullar altında giriyor. Karadeniz Bölgesi'nde etkili olan zirai don ve son yılların en büyük tehditlerinden biri haline gelen kahverengi kokarca zararlısı, rekoltede ciddi düşüş beklentilerine yol açarken, bu durumun piyasada fiyatları ve ihracat gelirini tarihi seviyelere taşıması öngörülüyor. Ulusal Fındık Konseyi (UFK), üretimin azalmasına rağmen, artacak fiyatlar sayesinde 2025 yılı ihracat hedefinin 3,5 milyar dolar ile tüm zamanların rekorunu kırabileceğini belirtiyor.

Üretimi Tehdit Eden İkili Tehlike: Zirai Don ve Kahverengi Kokarca

Dünya fındık üretiminde 744 bin hektarlık ekim alanıyla lider konumda bulunan Türkiye, bu yıl iklim ve zirai faktörlerin olumsuz etkileriyle karşı karşıya. Ulusal Fındık Konseyi Yönetim Kurulu Üyesi Sebahattin Arslantürk'ün açıklamalarına göre, 2025 mahsulünü olumsuz etkileyen iki ana etken öne çıkıyor:

1. Zirai Don Hadisesi: Özellikle 11-13 Şubat tarihleri arasında Doğu Karadeniz'in yüksek kesimlerinde yaşanan zirai don olayı, fındık bahçelerine ciddi zarar verdi. Bu dondan en çok etkilenen ilin Ordu olduğu ve il genelinde tarihin en düşük rekoltelerinden birinin gerçekleşebileceği tahmin ediliyor.

2. Kahverengi Kokarca Zararlısı: Fındığın suyunu emerek kalitesini ve verimini düşüren kahverengi kokarca popülasyonunun etkileri bu yıl daha belirgin hissediliyor. Yapılan saha çalışmalarına göre, zararlının yaklaşık 30 bin tonluk bir ürün kaybına neden olacağı öngörülüyor. Kimyasal ve biyolojik mücadele çalışmaları devam etse de zararlının yayılımı rekolte tahminlerini aşağı çekiyor.

Rekolte Tahminleri Düşüş Sinyali Veriyor

Yaşanan bu olumsuzluklara ek olarak, Batı Karadeniz bölgesinde etkili olan kuraklığın Orta ve Doğu Karadeniz'i de kısmen etkilemesiyle yaklaşık 60-70 bin tonluk ek bir kayıp bekleniyor. Tüm bu faktörler bir araya geldiğinde, toplam rekoltenin 450 bin ton seviyelerine kadar gerileyebileceği düşünülüyor. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın il bazında yürüttüğü çalışmaların da bu rakamları teyit ettiği belirtiliyor. Bu tahminler, Türkiye'nin yıllık ortalama üretiminin oldukça altında bir seviyeye işaret ediyor.

Ekonomik Paradoks: Azalan Üretim, Artan İhracat Geliri

Rekoltedeki düşüş endişe yaratırken, piyasa dinamikleri ekonomik olarak tam tersi bir tablo ortaya koyuyor. Arzın azalmasıyla birlikte fındık fiyatlarında önemli bir artış bekleniyor. Bu durum, Türkiye'nin ihracat gelirlerine olumlu yansıyacak.

2024 yılı Ocak-Aralık döneminde yaklaşık 325 bin ton fındık ihracatından 2 milyar 800 milyon dolarlık bir gelir elde edilmişti. 2025 yılı için ise Ulusal Fındık Konseyi, üretim miktarının düşmesine rağmen fiyat artışlarının bu açığı kapatacağını ve hatta üzerine çıkacağını öngörüyor. UFK Yönetim Kurulu Üyesi Arslantürk, "Bu yıl her şey yolunda giderse 3,5 milyar dolar civarında bir ihracat hedefine ulaşarak tüm zamanların tarihi bir rekorunu kıracağız. Miktarın düşük olması gelirleri düşürecek gibi görülse de fiyat artışları aradaki farkı telafi edecek ve yaklaşık 700 milyon dolarlık bir ilave gelir elde edeceğiz," ifadelerini kullandı.

Piyasa Beklentileri ve Üreticilere Stratejik Satış Çağrısı

Piyasalardaki beklenti, fındık fiyatlarının kısa süre içinde kilogram başına 250 TL, hatta 300 TL seviyelerine ulaşabileceği yönünde. Bu yüksek fiyat potansiyelinden üreticilerin en üst düzeyde faydalanabilmesi için uzmanlar stratejik bir satış politikası izlenmesi gerektiğini vurguluyor.

Sebahattin Arslantürk, üreticilere şu tavsiyelerde bulundu:

• Kontrollü Satış: Ürünün tamamını hasat sonrası hemen piyasaya sürmek yerine, ihtiyaçlar doğrultusunda ve piyasayı takip ederek kademeli olarak satmak.

• Emanetten Kaçınma: Fiyatların oluşum sürecini olumsuz etkileyen "emanete fındık bırakma" alışkanlığından kaçınmak.

Bu stratejilerin uygulanması durumunda, üreticilerin bekledikleri fiyat seviyelerini rahatlıkla yakalayabileceği ve rekolte düşüklüğünün getirdiği kaybı telafi edebileceği öngörülüyor.

2025 fındık sezonu, üretimdeki zorluklar ve ekonomik fırsatlar arasında hassas bir denge üzerinde ilerliyor. Sektör, bir yandan zirai sorunlarla mücadele ederken, diğer yandan arz-talep dengesinin getireceği rekor gelir hedefine odaklanmış durumda.